(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
9.29. అధ్యాయః 029
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Topics
పాండవైర్నిహతసహాయస్య దుర్యోధనస్య గదామాదాయ హదం ప్రతి ప్రస్థానం॥ 1 ॥
సంజయసంహారాయాసిముద్యచ్ఛతా సాత్యకినా వ్యాసవచనాత్తద్విమోచనం॥ 2 ॥
హాస్తినపురం గచ్ఛతః సంజయస్య మధ్యేమార్గం దుర్యోధనదర్శనం॥ 3 ॥
తేన తస్మింధృతరాష్ట్రాయ స్వవృత్తాంతనివేదనచోదనపూర్వకం హదం ప్రవిశ్య మాయయా జలస్తంభనం॥ 4 ॥
తత్రాగతైర్ద్రౌణికృపకృతవర్మభిః సంజయాద్దుర్యోధనస్య హదప్రవేశం విజ్ఞాయ విలప్య పునః శిబిరగమనం॥ 5 ॥
తతో వృద్ధపరిజనైర్యుయుత్సునా చ రాజదారాణాం నగరప్రాపణం॥ 6 ॥
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Text

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 9-29-0x(5127)(61709)
నిహతే మామకే సైన్యే నిఃశేషే శిబిరే కృతే।
పాండవానాం బలే సూత కిన్ను శేషమభూత్తదా॥ 9-29-1(61710)
ఏతన్మే పృచ్ఛతో బ్రూహి కుశలో హ్యసి సంజయ।
యచ్చ దుర్యోధనో మానీ కృతవాంస్తనయో మమ।
వలక్షయం తథా దృష్ట్వా స ఏకః పృథివీపతిః॥ 9-29-2(61711)
సంజయ ఉవాచ। 9-29-3x(5128)
రథానాం ద్వే సహస్రే తు సప్త నాగశతాని చ।
పంచ చాశ్వసహస్రాణి పత్తీనామయుతాని చ॥ 9-29-3(61712)
ఏతచ్ఛేషమభూద్రాజన్పాండవానాం మహద్బలం।
పరిగృహ్య హి యద్యుద్ధే ధృష్టద్యుంనో వ్యవస్థితః॥ 9-29-4(61713)
ఏకాకీ భరతశ్రేష్ఠ తతో దుర్యోధనో నృపః।
నాపశ్యత్సమరే కంచిత్సహాయం రథినాం వరః॥ 9-29-5(61714)
నర్దమానాన్పరాందృష్ట్వా స్వబలస్య చ సంక్షయం।
దృష్ట్వా భరతశార్దూలః కశ్మలేనాభిసంవృతః।
హతం స్వహయముత్సృజ్య ప్రాఙ్ముఖః ప్రాద్రావద్భయాత్॥ 9-29-6(61715)
ఏకాదశచమూభర్తా పుత్రో దుర్యోధనస్తవ।
గదామాదాయ తేజస్వీ పదాతిః ప్రస్థితో హదం॥ 9-29-7(61716)
నాతిదూరం తతో గత్వా పద్భ్యామేవ నరాధిపః।
సస్మార వచనం క్షత్రుర్ధర్మశీలస్య ధీమతః॥ 9-29-8(61717)
ఇదం నూనం మహాప్రాజ్ఞో విదురో దృష్ట్వాన్పురా।
మహద్వ్సనమస్మాకం క్షత్రియాణాం చ సర్వశః॥ 9-29-9(61718)
ఏవం విచింతయానస్తు ప్రవివిక్షుర్హదం నృపః।
దుఃఖసంతప్తహృదయో దృష్ట్వా రాజన్బలక్షయం॥ 9-29-10(61719)
`దశైకాక్షౌహిణీభర్తా తదా దుర్యోధనోఽపి సన్।
ప్రాప్తవాన్వ్యసనం తీవ్రం దైవం హి బలవత్తరం'॥ 9-29-11(61720)
పాండవాస్తు మహారాజ ధృష్టద్యుంనపురోగమాః।
అభ్యద్రవంత సంక్రుద్ధాస్తవ రాజన్బలం ప్రతి॥ 9-29-12(61721)
శక్త్యృష్టిప్రాసహస్తానాం బలానామభిగర్జతాం।
సంకల్పమకరోన్మోఘం గాండీవేన ధనంజయః॥ 9-29-13(61722)
తాన్హత్వా నిశితైర్వాణైః సామాత్యాన్సహ బంధుభిః।
రథే శ్వేతహయే తిష్ఠన్నర్జునో బహ్వశోభత॥ 9-29-14(61723)
సుబలస్య హతే పుత్రే సవాజిరథకుంజరే।
మహావనమివ చ్ఛిన్నమభవత్తావకం బలం॥ 9-29-15(61724)
అనేకశతసాహస్రే బలే దుర్యోధనస్య హ।
నాన్యో మహారథో రాజంజీవమానో వ్యదృశ్యత॥ 9-29-16(61725)
ద్రోణపుత్రాదృతే వీరాత్తథైవ కృతవర్మణః।
కృపాచ్చ గౌతమాద్రాజన్పార్థివాచ్చ తవాత్మజాత్॥ 9-29-17(61726)
ధృష్టద్యుంనస్తు మాం దృష్ట్వా హసన్సాత్యకిమబ్రవీత్।
కిమనేన గృహీతేన నానేనార్థోఽస్తి జీవతా॥ 9-29-18(61727)
ధృష్టద్యుంనవచః శ్రుత్వా శినేర్నప్తా మహారథః।
ఉద్యంయ నిశితం ఖంగం హంతుం మాముద్యతస్తదా॥ 9-29-19(61728)
తమాగంయ మహాప్రాజ్ఞః కృష్ణద్వైపాయనోఽబ్రవీత్।
ముచ్యతాం సంజయో జీవన్న హంతవ్యః కథంచన॥ 9-29-20(61729)
ద్వైపాయనవచః శ్రుత్వా శినేర్నప్తా కృతాంజలిః।
తతో మామబ్రవీన్ముక్త్వా స్వస్తి సంజయ సాధయ॥ 9-29-21(61730)
అనుజ్ఞాతస్త్వహం తేన న్యస్తవర్మా నిరాయుధః।
ప్రాతిష్ఠం యేన నగరం సాయాహ్నే రుధిరోక్షితః॥ 9-29-22(61731)
క్రోశమాత్రమపక్రాంతం గదాపాణిమవస్థితం।
ఏకం దుర్యోధనం రాజన్నపశ్యం భృశవిక్షతం॥ 9-29-23(61732)
స తు మామశ్రుపూర్ణాక్షో నాశక్నోదభివీక్షితుం।
ఉపప్రైక్షత మాం దృష్ట్వా తథా దీనమవస్థితం॥ 9-29-24(61733)
తం చాహమపి శోచంతం దృష్ట్వైకాకినమాహవే।
ముహూర్తం నాశకం వక్తుమతిదుఃఖపరిప్లుతః॥ 9-29-25(61734)
`యస్య మూర్ధాభిషిక్తానాం సహస్రమణిమౌలినాం।
ఆహృత్య చ కరం సర్వం స్వస్య వేశ్మ సమాగతం॥ 9-29-26(61735)
చతుఃసాగరపర్యంతా పృథివీ రత్నభూషితా।
కర్ణేనైకేన యస్యార్థే కరమాహారితా పురా॥ 9-29-27(61736)
యస్యాజ్ఞా పరరాష్ట్రేషు కర్ణేనైవ ప్రసారితా।
నాభవద్యస్య శస్త్రేషు ఖేదో రాజ్ఞః ప్రశాసతః॥ 9-29-28(61737)
ఆసీనో హాస్తినపురే క్షేమం రాజ్యమకంటకం।
అన్వపాలయదైశ్వర్యాత్కుబేరమపి నాస్మరత్॥ 9-29-29(61738)
భవనాద్భవనం రాజన్ప్రయాతుం పృథివీపతే।
దేవాలయప్రదేశే చ పంథా యస్య హిరణ్మయః॥ 9-29-30(61739)
పతాకావృతసూర్యాంశుతోరణోచ్ఛ్రితశోభితాః।
ప్రయాణే పృథివీభర్తుర్ధన్యానామభవన్గృహాః॥ 9-29-31(61740)
ఆరుహ్యైరావతప్రఖ్యం నాగమింద్రసమో బలీ।
విభూత్యా సుమహత్యా యః ప్రయాతి పృథివీపతే॥ 9-29-32(61741)
తం భృశక్షతసర్వాంగం పద్ధ్యామేవ ధరాతలే।
తిష్ఠంతమేకం దృష్ట్వా తు మమాభూత్క్లేశ ఉత్తమః॥ 9-29-33(61742)
తస్య చైవంవిధస్యాద్య జగన్నాథస్య భూపతే।
ఆపదప్రతిమైవాభూద్బలీయాన్విధిరేవ హి'॥ 9-29-34(61743)
తతోఽస్మై తదహం సర్వముక్తవాన్గ్రహణం తదా।
ద్వైపాయనప్రసాదాచ్చ జీవతో మోక్షమాహవే॥ 9-29-35(61744)
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా ప్రతిలభ్య చ చేతనాం।
భ్రాతౄంశ్చ సర్వసైన్యాని పర్యపృచ్ఛత మాం తతః॥ 9-29-36(61745)
తస్మై తదహమాచక్షే సర్వం ప్రత్యక్షదర్శివాన్।
భ్రాతౄశ్చ నిహతాన్సర్వాన్సైన్యం చ వినిపాతితం॥ 9-29-37(61746)
త్రయః కిల రథాః శిష్టాస్తావకానాం నరాధిప।
ఇతి ప్రస్థానకాలే మాం కృష్ణద్వైపాయనోఽబ్రవీత్॥ 9-29-38(61747)
స దీర్ఘమివ నిఃశ్వస్య ప్రత్యవేక్ష్య పునః పునః।
అసౌ మాం పాణినా స్పృష్ట్వా పుత్రస్తే పర్యభాషత॥ 9-29-39(61748)
త్వదన్యో నేహ సంగ్రామే కశ్చిజ్జీవతి సంజయ।
ద్వితీయం నేహ పశ్యామి ససహాయాశ్చ పాణ్·డవాః॥ 9-29-40(61749)
బ్రూయాః సంజయ రాజానం పజ్ఞాచక్షుషమీశ్వరం।
దుర్యోధనస్తవ సుతః ప్రవిష్టో హదమిత్యుత॥ 9-29-41(61750)
సుహృద్భిస్తాదృశైర్హీనః పుత్రైర్భ్రాతృభిరేవ చ।
పాండవైశ్చ హృతే రాజ్యే కో ను జీవేత మాదృశః॥ 9-29-42(61751)
ఆచక్షీథాః సర్వమిదం మాం చ ముక్తం మహాహవాత్।
ఆస్మింస్తోయహదే గుప్తం జీవంతం భృశవిక్షతం॥ 9-29-43(61752)
ఏవముక్త్వా మహారాజ ప్రావిశత్తం మహాహదం।
అస్తంభయత తోయం చ మాయయా మనుజాధిపః॥ 9-29-44(61753)
తస్మిన్హదం ప్రవిష్టే తు త్రీన్రథాఞ్శ్రాంతవాహనాన్।
అపశ్యం సహితానేకస్తం దేశం సముపేయుషః॥ 9-29-45(61754)
కృపం శారద్వతం వీరం ద్రౌణిం చ రథినాం వరం।
భోజం చ కృతవర్మాణం సహితాఞ్శరవిక్షతాన్॥ 9-29-46(61755)
తే సర్వం మామభిప్రేక్ష్య తూర్ణమశ్వాననోదయన్।
ఉపయాయ తు మామూచుర్దిష్ట్యా జీవసి సంజయ॥ 9-29-47(61756)
అపృచ్ఛంశ్చైవ మాం సర్వే పుత్రం తవ జనాధిపం।
కచ్చిద్దుర్యోధనో రాజా స నో జీవతి సంజయ॥ 9-29-48(61757)
ఆఖ్యాతవానహం తేభ్యస్తదా కుశలినం నృపం।
తచ్చైవ సర్వమాచక్షం యన్మాం దుర్యోధనోఽబ్రవీత్॥ 9-29-49(61758)
హదం చైవాహమాచక్షం యం ప్రవిష్టో నరాధిపః।
అశ్వత్థామా తు తద్రాజన్నిశంయ వచనం మమ॥ 9-29-50(61759)
తం హదం విపులం ప్రేక్ష్య కరుణం పర్యదేవయత్।
అహో ధిక్స న జానాతి జీవతోఽస్మాన్నరాధిప।
పర్యాప్తా హి వయం తేన సహ యోధయితుం పరాన్॥ 9-29-51(61760)
తే తు తత్ర చిరం కాలం విలప్య చ మహారథాః।
ప్రాద్రవన్రథినాం శ్రేష్ఠా దృష్ట్వా పాండుసుతాన్రణే॥ 9-29-52(61761)
తే తు మాం రథమారోప్య కృపస్య సుపరిష్కృతం।
సేనానివేశమాజగ్ముర్హతశేషాస్త్రయో రథాః॥ 9-29-53(61762)
తత్ర గుల్మాః పరిక్షిప్తాః సూర్యే చాస్తమితే సతి।
సర్వే విచుక్రుశుః శ్రుత్వా పుత్రాణాం తవ సంక్షయం॥ 9-29-54(61763)
తతో వృద్ధా మహారాజ యోషితాం రక్షిణో నరాః।
రాజదారానుపాదాయ పయయుర్నగరం ప్రతి॥ 9-29-55(61764)
తత్ర విక్రోశమానానాం రుదతీనాం చ సర్వశః।
ప్రాదురాసీన్మహాఞ్శబ్దః శ్రుత్వా తద్బలసంక్షయం॥ 9-29-56(61765)
తతస్తా యోషితో రాజన్రుదంత్యో వై ముహుర్ముహుః।
కురర్య ఇవ శబ్దేన నాదయంత్యో మహీతలం॥ 9-29-57(61766)
ఆజఘ్నుః కరజైశ్చాపి పాణిభిశ్చ శిరాంస్యుత।
లులుచుశ్చ తదా కేశాన్క్రోశంత్యస్తత్రతత్ర హ॥ 9-29-58(61767)
హాహాకారవినాదిన్యో వినిఘ్నంత్య ఉరాంసి చ।
శోచంత్యస్తత్ర రురుదుః క్రందమానా విశాంపతే॥ 9-29-59(61768)
తతో దుర్యోధనామాత్యాః సాశ్రుకంఠా భృశాతురాః।
రాజదారానుపామంత్ర్య ప్రయయుర్నగరం ప్రతి॥ 9-29-60(61769)
వేత్రవ్యాసక్తహస్తాశ్చ ద్వారాధ్యక్షా విశాంపతే।
శయనీయాని శుభ్రాణి స్పర్ధ్యాస్తరణవంతి చ।
సమాదాయ యయుస్తూర్ణం నగరం దారరక్షిణః॥ 9-29-61(61770)
ఆస్థాయాశ్వతరీయుక్తాన్స్యందనానపరే పునః।
స్వాన్స్వాందారానుపాదాయ ప్రయయుర్నగరం ప్రతి॥ 9-29-62(61771)
అదృష్టపూర్వా యా నార్యో భాస్కరేణాపి వేశ్మసు।
దదృశుస్తా మహారాజ జనా యాతాః పురం ప్రతి॥ 9-29-63(61772)
తాః స్త్రియో భరతశ్రేష్ఠ సౌకుమార్యసమన్వితాః।
ప్రయయుర్నగరం తూర్ణం హతస్వపతిబాంధవాః॥ 9-29-64(61773)
ఆగోపాలావిపాలేభ్యో ద్రవంతో నగరం ప్రతి।
యయుర్మనుష్యాః సంభ్రాంతా భీమసేనభయార్దితాః॥ 9-29-65(61774)
అపిచైషాం భయం తీవ్రం పార్థేభ్యోఽభూత్సుదారుణం।
ప్రేక్షమాణాస్తదాఽన్యోన్యమాధావన్నగరం ప్రతి॥ 9-29-66(61775)
తస్మింస్తథా వర్తమానే విద్రవే భృశదారుణే।
యుయుత్సుః శోకసంమూఢః ప్రాప్తకాలమచింతయత్॥ 9-29-67(61776)
జితో దుర్యోధనః సంఖ్యే పాండవైర్భీమవిక్రమైః।
ఏకాదశచమూభర్తా భ్రాతరశ్చాస్య సూదితాః॥ 9-29-68(61777)
హతాశ్చ కురవః సర్వే భీష్మద్రోణపురః సరాః।
అహమేకో విముక్తస్తు భాగ్యయోగాద్యదృచ్ఛయా॥ 9-29-69(61778)
విద్రుతాని చ సర్వాణి శిబిరాద్వై సమంతతః।
[ఇతస్తతః పలాయంతే హతనాథా హతౌజసః॥ 9-29-70(61779)
అదృష్టపూర్వా దుఃఖార్తా భయవ్యాకులలోచనాః।
హరిణా ఇవ విత్రస్తా వీక్షమాణా దిశో దశ]॥ 9-29-71(61780)
దుర్యోధనస్య సచివా యే కేచిదవశేషితాః।
రాజదారానుపాదాయ ప్రయయుర్నగరం ప్రతి।
ప్రాప్తకాలమహం మన్యే ప్రవేశం తైః సహ ప్రభో॥ 9-29-72(61781)
యుధిష్ఠిరమనుజ్ఞాయ వాసూదేవం తథైవ చ।
ఏతమర్థం మహాబాహురుభయోః సన్న్యవేదయత్॥ 9-29-73(61782)
తస్య ప్రీతోఽభవద్రాజా నిత్యం కరుణవేదితా।
పరిష్వజ్య మహాబాహుర్వైశ్యాపుత్రం వ్యసర్జయత్॥ 9-29-74(61783)
తతః స రథమాస్థాయ ద్రుతమశ్వానచోదయత్।
సంవాహయితవాంశ్చాపి రాజదారాన్పురం ప్రతి॥ 9-29-75(61784)
తైశ్చైవ సహితః క్షిప్రమస్తం గచ్ఛతి భాస్కరే।
ప్రవిష్టో హాస్తినపురం బాష్పకంఠోఽశ్రులోచనః॥ 9-29-76(61785)
అపశ్యత మహాప్రాజ్ఞం విదురం సాశ్రులోచనం।
రాజ్ఞః సమీపాన్నిష్క్రాంతం శోకోపహతచేతసం॥ 9-29-77(61786)
తమబ్రవీత్సత్యధృతిః ప్రణతం త్వగ్రతః స్థితం॥ 9-29-78(61787)
విదుర ఉవాచ। 9-29-79x(5129)
దిష్ట్యా కురుక్షయే వృత్తే అస్మింస్త్వం పుత్ర జీవసి।
వినా రాజ్ఞః పర్వేశార్ద్వై కిమసి త్వమిహాగతః।
ఏతద్వై కారణం సర్వం విస్తరేణ నివేదయ॥ 9-29-79(61788)
యుయుత్సురువాచ। 9-29-80x(5130)
నిహతే శకునౌ తత్ర సజ్ఞాతిసుతబాంధవే।
హతశేషపరీవారో రాజా దుర్యోధనస్తతః।
స్వకం స హయముత్సృజ్య ప్రాఙ్ముఖః ప్రాద్రవద్భయాత్॥ 9-29-80(61789)
అపక్రాంతే తు నృపతౌ స్కంధావారనివేశనాత్।
భయవ్యాకులితం సర్వం ప్రాద్రావన్నగరం ప్రతి॥ 9-29-81(61790)
తతో రాజ్ఞః కలత్రాణి భ్రాతౄణాం చాస్య సర్వతః।
వాహనేషు సమారోప్య అధ్యక్షాః ప్రాద్రావన్భయాత్॥ 9-29-82(61791)
తతోఽహం సమనుజ్ఞాప్య రాజానం సహకేశవం।
ప్రవిష్టో హాస్తినపురం రక్షన్లోకస్య వాచ్యతాం॥ 9-29-83(61792)
సంజయ ఉవాచ। 9-29-84x(5131)
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వచనం వైశ్యాపుత్రేణ భాషితం।
ప్రాప్తకాలమితి జ్ఞాత్వా విదురః సర్వధర్మవిత్।
అపూజయదమేయాత్మా యుయుత్సుం వాక్యమబ్రవీత్॥ 9-29-84(61793)
ప్రాప్తకాలమిదం సర్వం బ్రువతా భరతక్షయే।
[రక్షితః కులధర్మశ్చ సానుక్రోశతయా త్వయా॥ 9-29-85(61794)
దిష్ఠ్యా త్వామిహ సంగ్రామ దస్మాద్వీరక్షయాత్పురం।
సమాగతమపశ్యామ హ్యంశుమంతమివ ప్రజాః॥ 9-29-86(61795)
అంధస్యం నృపతేర్యష్టిర్లుబ్ధస్యాదీర్ఘదర్శినః।
బహుశో యాచ్యమానస్య దైవోపహతచేతసః।
త్వమేకో వ్యసనార్తస్య ధ్రియసే పుత్ర సర్వథా]॥ 9-29-87(61796)
అద్య త్వమిహ విశ్రాంతః శ్వోఽభిగంతా యుధిష్ఠిరం।
ఏతావదుక్త్వా వచనం విదురః సాశ్రులోచనః।
యుయుత్సుం సమనుజ్ఞాప్య ప్రవివేశ నృపక్షయం॥ 9-29-88(61797)
[పౌరజానపదైర్దుఃఖాద్ధాహేతి భృశనాదితం।
నిరానందం గతశ్రీకం హృతారామమివాశయం।
శూన్యరూపమపధ్వస్తం దుఃఖాద్దుఃఖతరోఽభవత్॥ 9-29-89(61798)
విదురః సర్వధర్మజ్ఞో విక్లవేనాంతరాత్మనా।
వివేశ నగరే రాజన్నిశశ్వాస శనైః శనైః॥ 9-29-90(61799)
యుయుత్సురపి తాం రాత్రిం స్వగృహే న్యవసత్తదా।
వంద్యమానః స్వకైశ్చాపి నాభ్యనందత్సుదుఃఖితః।
చింతయానః క్షయం తీవ్రం భరతానాం పరస్పరం॥ ॥ 9-29-91(61800)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శల్యపర్వణి హ్రదప్రవేశపర్వణి అష్టాదశదివసయుద్ధే ఏకోనత్రింశోఽధ్యాయః॥ 29 ॥

Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Footnotes
9-29-38 హతో దుర్యోధన ఇతి క.పాఠః॥
9-29-39 అహమేకోఽవశిష్టస్తు ఇతి క.పాఠః॥
9-29-29 ఏకోనత్రింశోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.